Skip to content

Official Syllabus: Secondary Level Health and Physical Education (Paper 2)

Syllabus

माध्यमिक तह स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा विषयको विषयगत पाठ्यक्रम

शिक्षक सेवा आयोगद्वारा प्रकाशित आधिकारिक पाठ्यक्रम (जेठ ४, २०७७, सोमबार ०:०)। मूल PDF: 1594534717HPE%20curriculum%202-25%20at%202_yutqwcn.pdf · सूची: tsc.gov.np/category/79

विषय: स्वास्थ्य तथा शारीरिक शिक्षा · पूर्णाङ्क: १०० · समय: ३ घण्टा · खण्ड क (एकाइ १–५), खण्ड ख (एकाइ ६–१०)

  1. स्वास्थ्य शिक्षा शिक्षण
    1. स्वास्थ्य शिक्षा: अवधारणा, महत्त्व, उद्देश्य र व्यावहारिक प्रयोग
    2. स्वास्थ्य शिक्षा र स्वस्थ जीवन: अन्तरसम्बन्ध, स्वास्थ्य शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन रणनीति, व्यक्ति र समुदायको स्वास्थ्य जीवनको लेखाजोखा
    3. मानसिक स्वास्थ्य: परिचय र विशेषता, प्रकारहरू, मानसिक स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित समस्या (लागू औषधीको दुर्व्यसनसमेत), रोकथाम र नेपालको अवस्था
    4. स्वास्थ्य र सरसफाइ: आवश्यकता र महत्त्व, व्यक्तिगत र वातावरणीय सरसफाइ प्रवर्धन, विद्यालय स्वास्थ्य तथा सरसफाइ
    5. स्वास्थ्य शिक्षाको दार्शनिक आधारहरू र नेपालको सन्दर्भमा स्वास्थ्य शिक्षा शिक्षण
  2. मानव शरीर र जीवन प्रक्रिया शिक्षण
    1. मानव शरीर: परिचय, महत्त्व, बनोट, शरीरका अङ्ग र कार्यहरू
    2. जीवन प्रक्रिया: अवधारणा र महत्त्व, मानव शरीर प्रणाली, एनाटोमी तथा फिजियोलोजी
    3. मानव जीवन विकासक्रम: गर्भावस्थादेखि मृत्युपर्यन्तसम्म
    4. यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य: यौन तथा यौनिकता, प्रजनन स्वास्थ्यका अवयवहरू र प्रजनन अधिकार
    5. वंशाणु, वातावरण र मानव जीवनबिच अन्तरसम्बन्ध
  3. शारीरिक शिक्षा शिक्षण
    1. शारीरिक शिक्षा: परिचय, उद्देश्य, महत्त्व र कार्यहरू
    2. शारीरिक शिक्षाका आधारहरू: जैविक, मनोवैज्ञानिक, सामाजिक र दार्शनिक
    3. शारीरिक शिक्षाको विकासक्रम
    4. खेल मनोविज्ञान: परिचय, महत्त्व, प्रकार र क्षेत्रहरू, उत्तेजना र उत्प्रेरणा
    5. शारीरिक शिक्षा, खेलकुद अध्ययन र व्यवस्थापन
  4. खेल चिकित्सा, योग र जीवनशैली शिक्षण
    1. खेल चिकित्सा: परिचय, महत्त्व र विशेषताहरू
    2. डोपिङ परीक्षण: महत्त्व, आवश्यकता र वर्तमान अवस्था
    3. चोटपटक: कारण र रोकथामका उपायहरू
    4. खेल र पोषण: अन्तरसम्बन्ध, सन्तुलित भोजन, पोषणयुक्त खाद्यान्न र स्रोतहरू
    5. योग र जीवनशैली: परिचय, योगासन, योगका नियमहरू र योगाभ्यास
  5. माध्यमिक तहको स्वास्थ्य र शारीरिक शिक्षाको पाठ्यक्रम अध्ययन
    1. पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक: कक्षा ९–१० को पाठ्यक्रम, पाठ्यपुस्तक र शिक्षक निर्देशिकाको अध्ययन र अन्तरसम्बन्ध
    2. स्वास्थ्य र शारीरिक शिक्षा शिक्षण: शिक्षण विधि, शिक्षण योजना र रणनीति
    3. शिक्षण सामग्री: शिक्षण सामग्री र पूरक सामग्रीको सङ्कलन, विकास र प्रयोग
    4. परीक्षा र मूल्याङ्कन: स्वास्थ्य र शारीरिक शिक्षा शिक्षणमा परीक्षा र मूल्याङ्कन, विशिष्टीकरण तालिका र प्रयोग, निरन्तर विद्यार्थी मूल्याङ्कन प्रणाली
    5. विद्यार्थीको शारीरिक तन्दुरुस्ती परीक्षण (Physical Fitness Testing): विधि र प्रयोग
  6. रोग र पोषण
    1. स्वास्थ्य र रोग निर्धारक तत्त्व: जैविक, सामाजिक सांस्कृतिक र शारीरिक
    2. सरुवा रोगहरू: कारण, लक्षण र रोकथाम; खाना र पानीबाट सर्ने (झाडापखाला, आउँ र हैजा), किराबाट सर्ने (मलेरिया, कालाजार र जापानिज इन्सेफलाइटिस), हावाबाट सर्ने (रुघाखोकी, निमोनिया, दादुरा र क्षयरोग), यौनजन्य सङ्क्रमणबाट सर्ने (धातुरोग, भिरिङ्गी र एड्स), सुई, रगत र अङ्गप्रत्यारोपणबाट सर्ने (हेपाटाइटिस ए र बी), जनावरको टोकाइबाट सर्ने (रेबिज) र विषाणुबाट सर्ने (बर्डफ्लु, स्वाइन फ्लु र कोरोनाभाइरस, कोभिड-१९)
    3. नसर्ने रोगहरू: प्रकार, लक्षण तथा रोकथामका उपायहरू (हृदयघात, रक्तचाप, क्यान्सर, मधुमेह, दम र पथरी आदि)
    4. पोषण: अवधारणा, स्रोत, प्रकार, कार्य र सन्तुलित भोजन
    5. पोषण तत्त्वको कमीले लाग्ने रोगहरू: लक्षण र रोकथामका उपायहरू
  7. विद्यालय स्वास्थ्य कार्यक्रम
    1. स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रम
    2. बृहत् विद्यालय स्वास्थ्य तथा सुरक्षा कार्यक्रम
    3. विद्यालय स्वच्छ खानेपानी तथा सरसफाइ कार्यक्रम
    4. विद्यालय आकस्मिक स्वास्थ्य सेवा
    5. स्वास्थ्य तथा वातावरणसम्बन्धी नीतिगत तथा कानुनी व्यवस्था
  8. स्वास्थ्य सुरक्षा र प्राथमिक उपचार
    1. प्राथमिक उपचार: परिचय, आवश्यकता, महत्त्व र विधिहरू
    2. स्वास्थ्य सुरक्षा: आवश्यकता, महत्त्व र विधिहरू
    3. आकस्मिक स्वास्थ्य व्यवस्थापन: आकस्मिक रूपमा आइपर्ने स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्याहरू (मर्किनु, पानीमा डुब्नु, रगत बहनु, हाड भाँचिनु, काट्नु, टोकाइ आदि) र तिनको व्यवस्थापन
    4. सरसफाइ: घर, परिवार र वातावरणीय सरसफाइ (अवधारणा, अवरोध र व्यवस्थापन), विद्यालय सरसफाइ कार्यक्रम
    5. विद्यालय स्वास्थ्य तथा सुरक्षासम्बन्धी संस्थाहरू: रेडक्रस, बालक्लब, सामुदायिक स्वास्थ्य चौकी, अस्पताल आदि
  9. शारीरिक व्यायाम तथा कवाज
    1. फिजिकल ट्रेनिङ, कवाज र कमाण्ड
    2. विद्यालयस्तरीय, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेलकुद: राष्ट्रपति रनिङशिल्ड प्रतियोगिता, राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरू, दक्षिण एसियाली खेलकुद, ओलम्पिक खेलकुद, विश्वकप खेलकुद
    3. विशेष आवश्यकता भएका बालबालिका र खेल: अपाङ्गता भएका बालबालिकाबिच हुने खेलहरू र शारीरिक क्रियाकलाप
    4. शारीरिक व्यायाम: प्रकार, महत्त्व, तालिम र अभ्यास विधि
    5. व्यायाम र शारीरिक तन्दुरुस्ती मापन: महत्त्व, परीक्षण विधि, शारीरिक तौल सूचक (Body Mass Index)
  10. स्पोर्ट्स, अफिसियटिङ र क्रियाकलाप व्यवस्थापन
    1. स्पोर्ट्स अफिसियटिङ: अवधारणा, सिद्धान्त, आचारसंहिता, काम, कर्तव्य र अधिकार
    2. प्रमुख खेलहरू (एथलेटिक्स, बास्केटबल, भलिबल, फुटबल र क्रिकेट) र नियमहरू
    3. क्रियाकलाप व्यवस्थापन: अवधारणा, जोखिम र सम्भाव्यता अध्ययन, कार्यक्रम आयोजना र समन्वय, स्रोत व्यवस्थापन, विज्ञापन, प्रवर्धन र मूल्याङ्कन
    4. व्यवस्थापकीय सीपहरू र प्रयोग
    5. खेलसम्बद्ध निकायहरू र तिनका कार्यहरू