Skip to content

Study Note: Euclidean Geometry

Note

युक्लिडियन ज्यामिति

युक्लिडले (करिब ३०० ई.पू.) Elements नामक १३ खण्डको ग्रन्थमा परिभाषा, सामान्य धारणा र पाँच स्वयंसिद्ध (postulates) बाट निगमन विधिद्वारा ज्यामिति विकास गरे। पाँचौँ स्वयंसिद्ध (समानान्तर स्वयंसिद्ध) बाहेकका चारवटा स्पष्ट मानिन्थे।

आधुनिक स्वयंसिद्ध पद्धति

  • हिल्बर्ट (१८९९): अपरिभाषित पद (बिन्दु, रेखा, समतल) र स्वयंसिद्धका पाँच समूह: आपतन (incidence), क्रम (betweenness), अनुरूपता, निरन्तरता र समानान्तरता। युक्लिडका कमजोरी (जस्तै "बिचमा पर्नु" को परिभाषा नहुनु) हटाए।
  • बर्कहफ (१९३२): वास्तविक सङ्ख्या प्रयोग गरी चार स्वयंसिद्ध: रुलर, प्रोट्र्याक्टर, बिन्दु-रेखा र समरूपता।
  • SMSG (School Mathematics Study Group): विद्यालय तहका लागि रुलर र प्रोट्र्याक्टरमा आधारित स्वयंसिद्ध।

आपतन ज्यामितिको उदाहरण: दुई फरक बिन्दुबाट ठिक एउटा रेखा जान्छ; प्रत्येक रेखामा कम्तीमा दुई बिन्दु हुन्छन्।

साकेरी-लेजान्ड्र प्रमेय: तटस्थ (समानान्तर स्वयंसिद्धबिना) ज्यामितिमा त्रिभुजका कोणको योग $\le 180^\circ$ हुन्छ।

अनुरूपता: SAS, ASA, SSS, RHS। समरूपता: समरूप त्रिभुजका अनुरूप भुजा समानुपातिक हुन्छन्; क्षेत्रफलको अनुपात भुजाको अनुपातको वर्ग हुन्छ। वृत्त: एउटै चापमा आधारित केन्द्रीय कोण परिधिकोणको दोब्बर हुन्छ; अर्धवृत्तको परिधिकोण $90^\circ$।