Study Note: Non-Euclidean Geometry
Noteगैरयुक्लिडियन ज्यामिति
युक्लिडको पाँचौँ स्वयंसिद्धको सरल रूप प्लेफेयरको स्वयंसिद्ध हो: रेखाबाहिरको कुनै बिन्दुबाट त्यस रेखासँग समानान्तर ठिक एउटा रेखा खिच्न सकिन्छ। सयौँ वर्षसम्म गणितज्ञहरूले (साकेरी, ल्याम्बर्ट, लेजान्ड्र) यसलाई अरू चार स्वयंसिद्धबाट प्रमाणित गर्न खोजे र असफल भए। त्यसपछि यसलाई बदलेर नयाँ ज्यामिति बने।
| आधार | युक्लिडियन | हाइपरबोलिक | इलिप्टिक |
|---|---|---|---|
| विकासकर्ता | युक्लिड | लोबाचेभ्स्की, बोल्याई, गाउस | रिमान |
| बाहिरी बिन्दुबाट समानान्तर रेखा | ठिक एक | अनन्त | कुनै पनि छैन |
| त्रिभुजका कोणको योग | $= 180^\circ$ | $< 180^\circ$ | $> 180^\circ$ |
| वक्रता | शून्य | ऋणात्मक | धनात्मक |
| मोडेल | समतल | पोइनकारे डिस्क, स्याडल सतह | गोलाको सतह |
उदाहरण: पृथ्वीको सतहमा भूमध्यरेखाका दुई बिन्दु र उत्तरी ध्रुवबाट बनेको त्रिभुजमा भूमध्यरेखामा दुवै कोण $90^\circ$ हुन्छन्, त्यसैले योग $180^\circ$ भन्दा बढी हुन्छ। हाइपरबोलिक ज्यामितिमा समानान्तरताको कोण रेखाबाट बिन्दुको दूरीमा निर्भर हुन्छ। साकेरी चतुर्भुज: आधारमा दुई समकोण र बराबर पार्श्व भुजा; यसका माथिल्ला कोण युक्लिडियनमा समकोण, हाइपरबोलिकमा न्यूनकोण र इलिप्टिकमा अधिककोण हुन्छन्।