Study Note: Grammatical Categories and Sentences
Noteव्याकरणिक कोटि र वाक्य
- लिङ्ग: पुलिङ्ग र स्त्रीलिङ्ग (केटो–केटी, गयो–गई)
- वचन: एकवचन र बहुवचन (केटो–केटाहरू, गयो–गए)
- पुरुष: प्रथम (म, हामी), द्वितीय (तँ, तिमी, तपाईं), तृतीय (ऊ, उनी, उहाँ)
- आदर: सामान्य (तँ), मध्यम (तिमी), उच्च (तपाईं), उच्चतर/राजकीय (हजुर, मौसूफ)
- काल: भूत (गयो) र अभूत (जान्छ, जानेछ)
- पक्ष: सामान्य, पूर्ण (गएको छ), अपूर्ण (गर्दै छ), अभ्यस्त (जान्थ्यो), अज्ञात (गएछ)
- भाव: सामान्यार्थ, आज्ञार्थ (जा), इच्छार्थ (जाओस्), सम्भावनार्थ (जाला), सङ्केतार्थ (गए भने)
- वाच्य: कर्तृवाच्य (राम भात खान्छ), कर्मवाच्य (रामद्वारा भात खाइन्छ), भाववाच्य (मबाट हिँडिन्छ)
कारक र विभक्ति
| कारक | विभक्ति | उदाहरण |
|---|---|---|
| कर्ता | ०, ले | रामले खायो |
| कर्म | ०, लाई | भाइलाई बोलायो |
| करण | ले, द्वारा | कलमले लेख्यो |
| सम्प्रदान | लाई, का लागि | गरिबलाई दान दियो |
| अपादान | बाट, देखि | रुखबाट पात झर्यो |
| अधिकरण | मा, माथि | घरमा बस्यो |
सम्बन्ध (को, का, की) र सम्बोधनलाई कारक मानिँदैन, किनकि तिनको क्रियासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध हुँदैन।
वाक्यान्तरण
प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष कथन: सीताले भनिन्, "म भोलि आउँछु।" → सीताले आफू भोलि आउने कुरा बताइन्। सरल–संयुक्त–मिश्र वाक्य: "ऊ आयो र बस्यो" (संयुक्त), "जब ऊ आयो तब म गएँ" (मिश्र)।