Study Note: Literary Genres, Metre and Figures of Speech
Noteसाहित्यिक विधा, छन्द र अलङ्कार
विधा
- कविता: लय, भाव र कल्पनाको संक्षिप्त अभिव्यक्ति; मुक्तक, गीत, गजल, खण्डकाव्य, महाकाव्य।
- कथा: एउटै घटना र सीमित पात्रमा केन्द्रित छोटो आख्यान; तत्त्व: कथानक, पात्र, परिवेश, दृष्टिविन्दु, भाषाशैली, उद्देश्य।
- उपन्यास: धेरै घटना, पात्र र विस्तृत जीवनको आख्यान।
- नाटक/एकाङ्की: अभिनयका लागि लेखिएको संवादप्रधान विधा।
- निबन्ध: कुनै विषयमा लेखकको विचार; वस्तुपरक र आत्मपरक (निजात्मक)।
छन्द
वर्णमात्रिक छन्दमा अक्षरको गुरु-लघु क्रम निश्चित हुन्छ, जसलाई गणले जनाइन्छ (यमाताराजभानसलगा)। शार्दूलविक्रीडित (प्रतिपाउ १९ अक्षर), शिखरिणी (१७), मन्दाक्रान्ता (१७), वसन्ततिलका (१४), अनुष्टुप (८ अक्षर; भानुभक्तको रामायणमा प्रशस्त)। लोकछन्द: झ्याउरे, सवाई, सङ्गिनी। देवकोटाको मुनामदन झ्याउरे लयमा छ।
अलङ्कार
शब्दालङ्कार: अनुप्रास (एउटै वर्णको आवृत्ति: कलकल कल गर्दै), यमक (एउटै शब्द फरक अर्थमा)। अर्थालङ्कार: उपमा (जस्तै, झैँ: चन्द्रमाजस्तै मुख), रूपक (उपमेयलाई उपमानकै रूप: मुखचन्द्र), उत्प्रेक्षा (मानौँ, जनु), अतिशयोक्ति, मानवीकरण।