Skip to content

Study Note: Mechanics, Heat and Optics

Note

यान्त्रिकी, ताप र प्रकाश

गुरुत्वाकर्षण

केप्लरका नियम: (१) ग्रहहरू सूर्यलाई एउटा केन्द्रबिन्दुमा राखेर दीर्घवृत्ताकार कक्षमा घुम्छन्; (२) ग्रह र सूर्य जोड्ने रेखाले बराबर समयमा बराबर क्षेत्रफल पार गर्छ; (३) $T^2 \propto r^3$। गुरुत्व प्रवेग $g = \frac{GM}{R^2} \approx 9.8\,\text{m/s}^2$। उचाइ $h$ मा $g_h \approx g\left(1 - \frac{2h}{R}\right)$, गहिराइ $d$ मा $g_d = g\left(1 - \frac{d}{R}\right)$; केन्द्रमा $g = 0$; ध्रुवमा $g$ अधिकतम र भूमध्यरेखामा न्यूनतम। पलायन वेग $v_e = \sqrt{2gR} \approx 11.2\,\text{km/s}$।

न्युटनका गतिका नियम: जडत्व, $F = ma$, क्रिया-प्रतिक्रिया। प्यास्कलको नियम: बन्द तरलमा दिइएको चाप सबैतिर बराबर सर्छ (हाइड्रोलिक प्रेस)। हुकको नियम: लचकता सीमाभित्र तनाव ∝ विकृति; यङको मोडुलस $Y = \frac{\text{stress}}{\text{strain}}$।

ताप र तापगतिकी

पहिलो नियम: $\Delta Q = \Delta U + W$ (ऊर्जा संरक्षण)। दोस्रो नियम: ताप आफैँ चिसो वस्तुबाट तातोतर्फ जाँदैन; कुनै पनि ताप इन्जिनको दक्षता १०० प्रतिशत हुँदैन। कार्नो इन्जिनको दक्षता $\eta = 1 - \frac{T_2}{T_1}$ (केल्भिनमा)। उदाहरण: $T_1 = 500\,K$, $T_2 = 300\,K$ भए $\eta = 40\%$।

प्रकाश

ऐनाको सूत्र $\frac1f = \frac1u + \frac1v$, $f = \frac{R}{2}$। लेन्स निर्माताको सूत्र $\frac1f = (\mu - 1)\left(\frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2}\right)$। वर्ण विपथन (chromatic aberration) फरक रङको फरक अपवर्तनले हुन्छ, जसलाई अक्रोम्याटिक जोडी लेन्सले हटाइन्छ। न्युटनका रिङ, ध्रुवीकरण र व्यतिकरणले प्रकाशको तरङ्ग प्रकृति देखाउँछन्; ध्रुवीकरणले प्रकाश अनुप्रस्थ तरङ्ग हो भन्ने प्रमाणित गर्छ।