Study Note: Hydrocarbons and Biomolecules
Noteहाइड्रोकार्बन र जैविक अणु
अल्केन $C_nH_{2n+2}$ (संतृप्त, एकल बन्धन; मिथेन), अल्किन $C_nH_{2n}$ (दोहोरो बन्धन; इथिन), अल्काइन $C_nH_{2n-2}$ (तेहरो बन्धन; इथाइन)। संतृप्त यौगिकमा प्रतिस्थापन र असंतृप्तमा योगात्मक प्रतिक्रिया हुन्छ (ब्रोमिन पानीको रङ हराउनु असंतृप्तताको परीक्षण)।
एरोम्याटिक यौगिक: बेन्जिन $C_6H_6$ (केकुलेको चक्रीय संरचना, विस्थापित π-इलेक्ट्रोन)। बेन्जिनलाई सान्द्र $HNO_3$ र $H_2SO_4$ सँग प्रतिक्रिया गराउँदा नाइट्रोबेन्जिन बन्छ; नाइट्रोबेन्जिनको रिडक्सन (Sn/HCl) बाट एनिलिन बन्छ। जैविक यौगिकमा नाइट्रोजन ड्युमा वा जेल्डाल विधिबाट निर्धारण गरिन्छ।
समावयवता: एउटै अणुसूत्र तर फरक संरचना। संरचनात्मक (श्रृङ्खला, स्थान, कार्यात्मक समूह) र त्रिविम (ज्यामितीय cis-trans, प्रकाशीय)। उदाहरण: $C_2H_6O$ ले इथानोल ($C_2H_5OH$) र डाइमिथाइल इथर ($CH_3OCH_3$) दुवै जनाउँछ। अल्कोहलमा $-OH$ समूह हुन्छ; फिनोलमा $-OH$ बेन्जिन चक्रमा जोडिएको हुन्छ र फिनोल अल्कोहलभन्दा बढी अम्लीय हुन्छ।
कार्बोहाइड्रेट (ग्लुकोज, सुक्रोज, स्टार्च, सेलुलोज) ऊर्जाका स्रोत हुन्। प्रोटिन एमिनो एसिड पेप्टाइड बन्धनले जोडिएर बन्छन्; इन्जाइम, हर्मोन र शरीर निर्माणमा काम गर्छन्।