Skip to content
Teacher Open Competition - Secondary Level › General Paper (Secondary Level, Paper 1)
खण्ड क
Chapter overview
खण्ड क

खण्ड क: सामान्य ज्ञान (४० अङ्क)

Study Note: General Knowledge for Teacher Candidates

Note

शिक्षक उम्मेदवारका लागि सामान्य ज्ञान

शिक्षक सेवा आयोगको सामान्य पत्रमा नेपालको भूगोल, इतिहास, संविधान, शासन व्यवस्था, शिक्षासम्बन्धी निकाय र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धबाट प्रश्न सोधिन्छन्। यहाँ परीक्षामा बारम्बार आउने तथ्य सङ्क्षेपमा दिइएका छन्।

नेपालको भूगोल

  • भौगोलिक क्षेत्र: हिमाली, पहाडी र तराई; पहाडी क्षेत्र सबैभन्दा ठुलो।
  • सगरमाथा: ८,८४८.८६ मिटर (सन् २०२० को नेपाल-चीन संयुक्त मापन)। सबैभन्दा होचो स्थान: केचनाकलन, झापा।
  • मुख्य नदी प्रणाली: कोसी, गण्डकी र कर्णाली; सबैभन्दा लामो नदी कर्णाली।
  • नेपालको प्रमाणिक समय: ग्रिनविचभन्दा ५ घण्टा ४५ मिनेट अगाडि।
  • पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज: चितवन (वि.सं. २०३०)।

इतिहास र राजनीति

घटनामिति (वि.सं.)
नुवाकोट विजय (एकीकरण सुरु)१८०१
सुगौली सन्धि१८७२
कोतपर्व, राणा शासन सुरु१९०३
दरबार स्कुल स्थापना१९१०
प्रजातन्त्र स्थापना२००७ फागुन ७
त्रिभुवन विश्वविद्यालय स्थापना२०१६
शिक्षा ऐन जारी२०२८
गणतन्त्र घोषणा२०६५ जेठ १५
नेपालको संविधान जारी२०७२ असोज ३

संविधान र शासन

  • संविधान: ३५ भाग, ३०८ धारा, ९ अनुसूची; ३१ मौलिक हक (धारा १६–४६); शिक्षासम्बन्धी हक धारा ३१।
  • तीन तहको सरकार: सङ्घ, ७ प्रदेश, ७५३ स्थानीय तह। प्रतिनिधिसभा २७५, राष्ट्रिय सभा ५९ सदस्य।
  • विद्यालय (आधारभूत र माध्यमिक) शिक्षा स्थानीय तहको एकल अधिकार (अनुसूची ८)।

शिक्षासम्बन्धी निकाय

निकायमुख्य काम
शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयराष्ट्रिय शिक्षा नीति र योजना
शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रकार्यक्रम कार्यान्वयन, शिक्षक तालिम, IEMIS
पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (सानोठिमी)विद्यालय पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक
शिक्षा समीक्षा कार्यालयराष्ट्रिय उपलब्धि परीक्षण (NASA)
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डकक्षा १० (SEE) र कक्षा १२ को परीक्षा
शिक्षक सेवा आयोग (सानोठिमी)अध्यापन अनुमतिपत्र र स्थायी शिक्षक छनोट
विश्वविद्यालय अनुदान आयोगविश्वविद्यालयलाई अनुदान र गुणस्तर
CTEVTप्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा

अन्तर्राष्ट्रिय

  • संयुक्त राष्ट्रसङ्घ: स्थापना सन् १९४५ अक्टोबर २४; नेपाल सदस्य सन् १९५५ डिसेम्बर १४। शिक्षासँग सम्बन्धित निकाय UNESCO (पेरिस) र UNICEF।
  • सार्क: सन् १९८५, ८ सदस्य, सचिवालय काठमाडौँ। बिमस्टेक: सन् १९९७, ७ सदस्य।
  • दिगो विकास लक्ष्य ४: गुणस्तरीय शिक्षा (लक्ष्य वर्ष सन् २०३०)।
  • महत्त्वपूर्ण दिवस: अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस सेप्टेम्बर ८, विश्व शिक्षक दिवस अक्टोबर ५, मानव अधिकार दिवस डिसेम्बर १०।

सुझाव: समसामयिक प्रश्नका लागि परीक्षाअघिका तीन महिनाका शैक्षिक समाचार, बजेटमा शिक्षाको हिस्सा र नयाँ ऐन-नीति पढ्नुहोस्।

ब्रह्माण्डसम्बन्धी जानकारी
सौर्यमण्डल

सौर्यमण्डल: सूर्य, ग्रह, उपग्रह, तारा

पृथ्वी

पृथ्वी: परिचय, उत्पत्ति र गति

विश्वको भूगोल
महासागर, महादेश, भौगोलिक क्षेत्र र विशेषता
अवस्थिति, अक्षांश, देशान्तर, अन्तर्राष्ट्रिय तिथि रेखा, समय र दूरी, भूकम्प र ज्वालामुखी
जलवायु, पर्वत शृङ्खला, मरुभूमि, भूकम्प, ज्वालामुखी, नदी र हिमनदी
नेपालको भूगोल
भौगोलिक अवस्था, धरातलीय स्वरूप, किसिम र विशेषता
प्राकृतिक स्रोतहरू, किसिम, उपलब्धता र वर्तमान अवस्था
भौगोलिक विविधता र जनजीवन
हावापानीको किसिम, विशेषता र त्यसको प्रभाव
नेपालको इतिहास, संस्कृति र सामाजिक व्यवस्था
प्राचीनकाल (किराँत र लिच्छवि) र मध्यकालको सामाजिक, आर्थिक एवं राजनीतिक अवस्था
आधुनिक इतिहास

आधुनिक इतिहास: महत्त्वपूर्ण राजनीतिक घटनाक्रम, कारण र परिणाम

नेपाली समाज र यसको बनोट
सामाजिक प्रथा, परम्परा, मूल्य र मान्यता
सांस्कृतिक सम्पदा

सांस्कृतिक सम्पदा: किसिम, स्थिति, विशेषता, महत्त्व र संरक्षण

नेपालको आर्थिक विकास
नेपालको अर्थतन्त्रको स्वरूप
विकासका पूर्वाधारहरू

विकासका पूर्वाधारहरू: शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, उद्योग, व्यापार, पर्यटन, यातायात, सञ्चार र विद्युत्

योजनाबद्ध विकास

योजनाबद्ध विकास: चालु आवधिक योजना र बजेट

राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू
वातावरण, विज्ञान र प्रविधि
दिगो विकासका अवयवहरू, लक्ष्य, उद्देश्य र रणनीति
विश्वव्यापी उष्णता, जलवायु परिवर्तन, हरितगृह प्रभाव र वातावरण प्रदूषण
पारिस्थितिक पद्धति (Ecosystem)

पारिस्थितिक पद्धति (Ecosystem): मानव गतिविधि र पारिस्थितिक पद्धतिमा परेको प्रभाव

जनसाङ्ख्यिकी, सहरीकरण र बसाइँसराइको वर्तमान अवस्था
जैविक प्रविधि, सूचना तथा सञ्चार प्रविधि र वैकल्पिक ऊर्जा
विज्ञान र प्रविधिको विकास
अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध तथा संघ/संस्था
संयुक्त राष्ट्रसंघ

संयुक्त राष्ट्रसंघ: यसका अङ्गहरू, विशिष्टीकृत संस्था र तिनका गतिविधिहरू

क्षेत्रीय संगठन

क्षेत्रीय संगठन: सार्क र बिमस्टेक

विश्व बैंक र एसियाली विकास बैंक
राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय महत्त्वका राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक, वैज्ञानिक, सांस्कृतिकलगायत समसामयिक घटनासम्बन्धी जानकारी