Chapter overview
Economic Development and Planning
Study Note: Economics of Development and Education
Note
विकास र शिक्षाको अर्थशास्त्र
आर्थिक वृद्धि उत्पादनको परिमाणात्मक वृद्धि हो; आर्थिक विकास संरचनात्मक परिवर्तन, गरिबी न्यूनीकरण र जीवनस्तर सुधारसहितको गुणात्मक
परिवर्तन। सूचक: प्रतिव्यक्ति आय, मानव विकास सूचकाङ्क, गरिबी दर, साक्षरता, आयु। सिद्धान्त: रोस्टोका वृद्धिका पाँच चरण, लुइसको दोहोरो अर्थतन्त्र, ठुलो धक्का (रोजेन्स्टिन-रोडान)।
शिक्षाको अर्थशास्त्र: शिक्षालाई उपभोग मात्र नभई मानव पुँजी मा लगानी मानिन्छ (थियोडोर सुल्ज, ग्यारी बेकर)। शिक्षाबाट उत्पादकत्व, आय र सामाजिक
लाभ बढ्छ। लागत-लाभ विश्लेषण, प्रतिफल दर, शैक्षिक योजना र शैक्षिक वित्त (सरकारी लगानी, शुल्क, अनुदान) यसका विषय हुन्।
Study Note: Population Studies
Note
जनसङ्ख्या अध्ययन
जनसाङ्ख्यिक तत्त्व: जन्म (प्रजनन), मृत्यु र बसाइँसराइ। कोरा जन्मदर $= \frac{\text{वर्षभरिको जीवित जन्म}}{\text{मध्यवर्षको जनसङ्ख्या}}\times1000$।
माल्थसको सिद्धान्त: जनसङ्ख्या गुणोत्तर दरमा र खाद्यान्न समान्तर दरमा बढ्छ। जनसाङ्ख्यिक संक्रमण सिद्धान्त: उच्च जन्म-मृत्युदर → मृत्युदर घट्ने
→ जन्मदर पनि घट्ने → न्यून जन्म-मृत्युदर।
नेपालको जनसङ्ख्या (जनगणना २०७८) २,९१,६४,५७८; वार्षिक वृद्धिदर करिब ०.९२%। आन्तरिक बसाइँसराइ पहाडबाट तराई र सहरतर्फ बढेको छ। जनसङ्ख्या प्रक्षेपणले
भविष्यको शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीको योजनामा सहयोग गर्छ।
Concept and characteristics of economic of development
Indicators of Economic Development
Indicators of Economic Development: Traditional concept (Per capita real income, per capita national income, basic needs), Modern concept, (Physical Quality Life Index, Human Development Index, Human poverty Index. Gross National Happiness, Net Happiness)
Theories of Economic Development
Theories of Economic Development: Classical theory, Keynesian Theory and Marxian Theory of Economic Development, Rostow's Stages of Economic Growth
Development Planning
Development Planning: Concept and tools of development planning, issues related with the development planning of least developed countries
15th Periodic plan and running year budget of Nepal