Study Note: General Knowledge for Teacher Candidates
Noteशिक्षक उम्मेदवारका लागि सामान्य ज्ञान
शिक्षक सेवा आयोगको सामान्य पत्रमा नेपालको भूगोल, इतिहास, संविधान, शासन व्यवस्था, शिक्षासम्बन्धी निकाय र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धबाट प्रश्न सोधिन्छन्। यहाँ परीक्षामा बारम्बार आउने तथ्य सङ्क्षेपमा दिइएका छन्।
नेपालको भूगोल
- भौगोलिक क्षेत्र: हिमाली, पहाडी र तराई; पहाडी क्षेत्र सबैभन्दा ठुलो।
- सगरमाथा: ८,८४८.८६ मिटर (सन् २०२० को नेपाल-चीन संयुक्त मापन)। सबैभन्दा होचो स्थान: केचनाकलन, झापा।
- मुख्य नदी प्रणाली: कोसी, गण्डकी र कर्णाली; सबैभन्दा लामो नदी कर्णाली।
- नेपालको प्रमाणिक समय: ग्रिनविचभन्दा ५ घण्टा ४५ मिनेट अगाडि।
- पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज: चितवन (वि.सं. २०३०)।
इतिहास र राजनीति
| घटना | मिति (वि.सं.) |
|---|---|
| नुवाकोट विजय (एकीकरण सुरु) | १८०१ |
| सुगौली सन्धि | १८७२ |
| कोतपर्व, राणा शासन सुरु | १९०३ |
| दरबार स्कुल स्थापना | १९१० |
| प्रजातन्त्र स्थापना | २००७ फागुन ७ |
| त्रिभुवन विश्वविद्यालय स्थापना | २०१६ |
| शिक्षा ऐन जारी | २०२८ |
| गणतन्त्र घोषणा | २०६५ जेठ १५ |
| नेपालको संविधान जारी | २०७२ असोज ३ |
संविधान र शासन
- संविधान: ३५ भाग, ३०८ धारा, ९ अनुसूची; ३१ मौलिक हक (धारा १६–४६); शिक्षासम्बन्धी हक धारा ३१।
- तीन तहको सरकार: सङ्घ, ७ प्रदेश, ७५३ स्थानीय तह। प्रतिनिधिसभा २७५, राष्ट्रिय सभा ५९ सदस्य।
- विद्यालय (आधारभूत र माध्यमिक) शिक्षा स्थानीय तहको एकल अधिकार (अनुसूची ८)।
शिक्षासम्बन्धी निकाय
| निकाय | मुख्य काम |
|---|---|
| शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय | राष्ट्रिय शिक्षा नीति र योजना |
| शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्र | कार्यक्रम कार्यान्वयन, शिक्षक तालिम, IEMIS |
| पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (सानोठिमी) | विद्यालय पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक |
| शिक्षा समीक्षा कार्यालय | राष्ट्रिय उपलब्धि परीक्षण (NASA) |
| राष्ट्रिय परीक्षा बोर्ड | कक्षा १० (SEE) र कक्षा १२ को परीक्षा |
| शिक्षक सेवा आयोग (सानोठिमी) | अध्यापन अनुमतिपत्र र स्थायी शिक्षक छनोट |
| विश्वविद्यालय अनुदान आयोग | विश्वविद्यालयलाई अनुदान र गुणस्तर |
| CTEVT | प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा |
अन्तर्राष्ट्रिय
- संयुक्त राष्ट्रसङ्घ: स्थापना सन् १९४५ अक्टोबर २४; नेपाल सदस्य सन् १९५५ डिसेम्बर १४। शिक्षासँग सम्बन्धित निकाय UNESCO (पेरिस) र UNICEF।
- सार्क: सन् १९८५, ८ सदस्य, सचिवालय काठमाडौँ। बिमस्टेक: सन् १९९७, ७ सदस्य।
- दिगो विकास लक्ष्य ४: गुणस्तरीय शिक्षा (लक्ष्य वर्ष सन् २०३०)।
- महत्त्वपूर्ण दिवस: अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस सेप्टेम्बर ८, विश्व शिक्षक दिवस अक्टोबर ५, मानव अधिकार दिवस डिसेम्बर १०।
सुझाव: समसामयिक प्रश्नका लागि परीक्षाअघिका तीन महिनाका शैक्षिक समाचार, बजेटमा शिक्षाको हिस्सा र नयाँ ऐन-नीति पढ्नुहोस्।