Skip to content
Teacher Open Competition - Secondary Level › Secondary Level Health and Physical Education (Paper 2)
रोग र पोषण
Chapter overview
रोग र पोषण

Study Note: Diseases, Immunisation and Safety

Note

रोग, खोप र सुरक्षा

सरुवा रोग का कारक: ब्याक्टेरिया (क्षयरोग, टाइफाइड, हैजा), भाइरस (दादुरा, हेपाटाइटिस, HIV, कोभिड-१९), परजीवी (औलो, जुका)। सर्ने माध्यम: हावा, पानी र खाना, सम्पर्क, कीरा (लामखुट्टे: औलो, डेङ्गु)। रोकथाम: खोप, सरसफाइ, शुद्ध पानी, लामखुट्टेबाट बचाउ। राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमअन्तर्गत बच्चालाई जन्मनेबित्तिकै BCG र तोकिएको तालिकाअनुसार अन्य खोप दिइन्छ।

नसर्ने रोग: मधुमेह, उच्च रक्तचाप, मुटुरोग, क्यान्सर, दीर्घ श्वासप्रश्वास रोग; जोखिम: धूमपान, मदिरा, अस्वस्थ खाना, निष्क्रियता, तनाव।

प्राथमिक उपचार र सुरक्षा: मुटु र श्वास रोकिएमा CPR; रगत बग्दा थिच्ने; हड्डी भाँचिएमा अड्याउने (splint); पोलेमा चिसो सफा पानी; सडक, खेल र विद्यालय सुरक्षा।

Study Note: Nutrition, Environment and Reproductive Health

Note

पोषण, वातावरण र प्रजनन स्वास्थ्य

पोषण: कार्बोहाइड्रेट (ऊर्जा), प्रोटिन (वृद्धि र मर्मत), चिल्लो, भिटामिन, खनिज, पानी। कुपोषणका रूप: पुड्कोपन (उमेरअनुसार उचाइ कम), ख्याउटेपन (उचाइअनुसार तौल कम), कम तौल, र अधिक तौल/मोटोपन। सूक्ष्म पोषक तत्त्वको कमी: आयोडिन (गलगाँड), फलाम (रक्तअल्पता), भिटामिन A (रतन्धो)।

वातावरणीय स्वास्थ्य: शुद्ध पानी, शौचालयको प्रयोग, फोहोर व्यवस्थापन (घटाउने, पुनः प्रयोग, पुनर्चक्रण), वायु र ध्वनि प्रदूषण नियन्त्रण।

किशोर तथा प्रजनन स्वास्थ्य: यौवनारम्भका परिवर्तन, महिनावारी स्वच्छता, सुरक्षित मातृत्व, परिवार नियोजन, यौनरोग र HIV बाट बचाउ, यौन हिंसा पहिचान र रोकथाम। शिक्षकले वैज्ञानिक, सम्मानजनक र गोपनीयतासहित पढाउनुपर्छ।

स्वास्थ्य र रोग निर्धारक तत्त्व

स्वास्थ्य र रोग निर्धारक तत्त्व: जैविक, सामाजिक सांस्कृतिक र शारीरिक

सरुवा रोगहरू

सरुवा रोगहरू: कारण, लक्षण र रोकथाम; खाना र पानीबाट सर्ने (झाडापखाला, आउँ र हैजा), किराबाट सर्ने (मलेरिया, कालाजार र जापानिज इन्सेफलाइटिस), हावाबाट सर्ने (रुघाखोकी, निमोनिया, दादुरा र क्षयरोग), यौनजन्य सङ्क्रमणबाट सर्ने (धातुरोग, भिरिङ्गी र एड्स), सुई, रगत र अङ्गप्रत्यारोपणबाट सर्ने (हेपाटाइटिस ए र बी), जनावरको टोकाइबाट सर्ने (रेबिज) र विषाणुबाट सर्ने (बर्डफ्लु, स्वाइन फ्लु र कोरोनाभाइरस, कोभिड-१९)

नसर्ने रोगहरू

नसर्ने रोगहरू: प्रकार, लक्षण तथा रोकथामका उपायहरू (हृदयघात, रक्तचाप, क्यान्सर, मधुमेह, दम र पथरी आदि)

पोषण

पोषण: अवधारणा, स्रोत, प्रकार, कार्य र सन्तुलित भोजन

पोषण तत्त्वको कमीले लाग्ने रोगहरू

पोषण तत्त्वको कमीले लाग्ने रोगहरू: लक्षण र रोकथामका उपायहरू