Skip to content
Teacher Open Competition - Secondary Level › Secondary Level Mathematics (Paper 2)
Geometry and Differential Equation
Chapter overview
Geometry and Differential Equation

Study Note: Graph Theory and Topology

Note

ग्राफ सिद्धान्त र टोपोलोजी

ग्राफ $G = (V, E)$ शीर्षबिन्दु (vertices) र तिनलाई जोड्ने किनारा (edges) को समूह हो। शीर्षबिन्दुको डिग्री त्यसमा जोडिएका किनाराको सङ्ख्या हो। हातमिलाइ प्रमेय (Handshaking lemma): $\sum \deg(v) = 2|E|$; त्यसैले बिजोर डिग्री भएका शीर्षबिन्दुको सङ्ख्या सधैँ जोर हुन्छ।

ट्री चक्ररहित जोडिएको ग्राफ हो। $n$ शीर्षबिन्दुको ट्रीमा ठिक $n-1$ किनारा हुन्छन् र कुनै दुई शीर्षबिन्दुबिच एउटै मात्र पथ हुन्छ।

कोनिग्सबर्ग पुल समस्या

कोनिग्सबर्ग सहरका चार भूभाग सात पुलले जोडिएका थिए। सबै पुल एकपटक मात्र पार गरेर घुम्न सकिन्छ कि भन्ने प्रश्नलाई लियोनार्ड अयलरले सन् १७३६ मा ग्राफका रूपमा हल गरे; यसैबाट ग्राफ सिद्धान्त र टोपोलोजीको सुरुआत मानिन्छ। नियम: जोडिएको ग्राफमा अयलर पथ हुन बिजोर डिग्रीका शीर्षबिन्दु ० वा २ हुनुपर्छ, र अयलर परिपथ हुन सबै डिग्री जोर हुनुपर्छ। कोनिग्सबर्गका चारै भूभागको डिग्री बिजोर (५, ३, ३, ३) भएकाले यो सम्भव थिएन।

समतलीय ग्राफ र अयलरको सूत्र: $V - E + F = 2$। घन (cube) मा $8 - 12 + 6 = 2$।

टोपोलोजी

टोपोलोजीलाई "रबर पानाको ज्यामिति" भनिन्छ: तन्काउँदा वा बङ्ग्याउँदा (च्यात्ने वा टाँस्ने बिना) नबदलिने गुणको अध्ययन। टोपोलोजीका दृष्टिले कफी कप र डोनट (टोरस) एउटै हुन्, किनकि दुवैमा एउटा प्वाल छ। मोबियस पट्टीमा एउटै सतह र एउटै किनारा हुन्छ।

Study Note: Non-Euclidean Geometry

Note

गैरयुक्लिडियन ज्यामिति

युक्लिडको पाँचौँ स्वयंसिद्धको सरल रूप प्लेफेयरको स्वयंसिद्ध हो: रेखाबाहिरको कुनै बिन्दुबाट त्यस रेखासँग समानान्तर ठिक एउटा रेखा खिच्न सकिन्छ। सयौँ वर्षसम्म गणितज्ञहरूले (साकेरी, ल्याम्बर्ट, लेजान्ड्र) यसलाई अरू चार स्वयंसिद्धबाट प्रमाणित गर्न खोजे र असफल भए। त्यसपछि यसलाई बदलेर नयाँ ज्यामिति बने।

आधारयुक्लिडियनहाइपरबोलिकइलिप्टिक
विकासकर्तायुक्लिडलोबाचेभ्स्की, बोल्याई, गाउसरिमान
बाहिरी बिन्दुबाट समानान्तर रेखाठिक एकअनन्तकुनै पनि छैन
त्रिभुजका कोणको योग$= 180^\circ$$< 180^\circ$$> 180^\circ$
वक्रताशून्यऋणात्मकधनात्मक
मोडेलसमतलपोइनकारे डिस्क, स्याडल सतहगोलाको सतह

उदाहरण: पृथ्वीको सतहमा भूमध्यरेखाका दुई बिन्दु र उत्तरी ध्रुवबाट बनेको त्रिभुजमा भूमध्यरेखामा दुवै कोण $90^\circ$ हुन्छन्, त्यसैले योग $180^\circ$ भन्दा बढी हुन्छ। हाइपरबोलिक ज्यामितिमा समानान्तरताको कोण रेखाबाट बिन्दुको दूरीमा निर्भर हुन्छ। साकेरी चतुर्भुज: आधारमा दुई समकोण र बराबर पार्श्व भुजा; यसका माथिल्ला कोण युक्लिडियनमा समकोण, हाइपरबोलिकमा न्यूनकोण र इलिप्टिकमा अधिककोण हुन्छन्।

Euclidean Geometry and its Elements

Euclidean Geometry and its Elements: Introduction to Euclidian Geometry, Fifth postulates, Foundations, Congruence, Similarity

Non-Euclidean Geometry

Non-Euclidean Geometry: Shortcomings of Euclidean Geometry, Discovery of Non- Euclidean Geometry, Elliptic Geometry, Hyperbolic Geometry, Comparison among three geometries

Three-Dimensional Geometry

Three-Dimensional Geometry: Coordinate System, Direction cosines/ratios, Equation of straight line

Surface Topology

Surface Topology: Polyhedron, Euler's Formula, Euler's characteristics for surface, Orientability of surface and four color problems

Differential Equation

Differential Equation: Order and degree, First order first degree equation, Method of variable separable, Homogenous equation