Skip to content
Teacher Open Competition - Secondary Level › Secondary Level Social Studies (Paper 2)
भूगोल र सामाजिक सम्बन्ध
Chapter overview
भूगोल र सामाजिक सम्बन्ध

Study Note: Our Earth and the Geography of Nepal

Note

हाम्रो पृथ्वी र नेपालको भूगोल

नेपाल एसिया महादेशको दक्षिणमा, चीन र भारतबिच अवस्थित भूपरिवेष्टित देश हो। अक्षांश करिब २६°२२′ देखि ३०°२७′ उत्तर र देशान्तर करिब ८०°४′ देखि ८८°१२′ पूर्वसम्म फैलिएको छ। नेपालको प्रमाणिक समय ग्रिनविचभन्दा ५ घण्टा ४५ मिनेट अगाडि छ। सगरमाथाको उचाइ ८,८४८.८६ मिटर (सन् २०२० को नेपाल-चीन संयुक्त मापन) हो र सबैभन्दा होचो स्थान झापाको केचनाकलन हो।

भौगोलिक क्षेत्र: हिमाली, पहाडी र तराई; पहाडी क्षेत्र सबैभन्दा ठुलो छ। हावापानी उचाइअनुसार उष्ण, समशीतोष्ण, शीतोष्ण, लेकाली र टुन्ड्रा प्रकारको हुन्छ। नदी प्रणाली: कोसी, गण्डकी र कर्णाली (सबैभन्दा लामो) मुख्य हिमनदीजन्य नदी हुन्; यी सबै गङ्गामा मिसिन्छन्।

नक्सा: नक्साका अङ्ग: शीर्षक, दिशा, मापन (स्केल), सङ्केत (लिजेन्ड) र किनारा रेखा। स्केल १ : ५०,००० को अर्थ नक्साको १ सेमी = जमिनको ५०,००० सेमी (०.५ किमी)। विश्व भूगोल: सात महादेश र पाँच महासागर; सबैभन्दा ठुलो महादेश एसिया र महासागर प्रशान्त।

Study Note: Population and Environment

Note

जनसङ्ख्या र वातावरण

नेपालमा हरेक दश वर्षमा जनगणना हुन्छ; पहिलो जनगणना वि.सं. १९६८ मा भएको थियो। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार नेपालको जनसङ्ख्या २,९१,६४,५७८ छ र वार्षिक वृद्धिदर करिब ०.९२ प्रतिशत छ। जनसङ्ख्या परिवर्तनका तत्त्व: जन्म, मृत्यु र बसाइँसराइ। जनघनत्व = कुल जनसङ्ख्या ÷ क्षेत्रफल।

वातावरण जैविक र अजैविक तत्त्वको समग्र रूप हो। समस्या: वन विनाश, वायु तथा जल प्रदूषण, फोहोर, जलवायु परिवर्तन। संरक्षणका उपाय: सामुदायिक वन (नेपालको सफल अभ्यास), संरक्षित क्षेत्र (राष्ट्रिय निकुञ्ज, संरक्षण क्षेत्र), ३R (घटाउने, पुनः प्रयोग, पुनर्चक्रण) र वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज (स्थापना वि.सं. २०३०) नेपालको पहिलो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो।

विश्वको भौगोलिक चिनारी, महादेशहरूको भौगोलिक, आर्थिक र सामाजिक क्रियाकलाप, विश्व मानचित्रमा नेपाल
भौगोलिक अवस्था र मानव जीवन
नेपालको धरातलीय स्वरूप, पर्यावरणीय क्षेत्र र विशेषता
विपद् व्यवस्थापन, जलवायु परिवर्तन र नेपालमा यसको प्रभाव
नेपालको सहरीकरण, बसाइँसराइ र जनसङ्ख्याको स्वरूप