Skip to content
Teacher Open Competition - Secondary Level › Secondary Level Social Studies (Paper 2)
समसामयिक सामाजिक मुद्दा र विविधता व्यवस्थापन
Chapter overview
समसामयिक सामाजिक मुद्दा र विविधता व्यवस्थापन

Study Note: We and Our Society

Note

हामी र हाम्रो समाज

समाज साझा संस्कृति, मूल्यमान्यता र सम्बन्धले बाँधिएका मानिसहरूको सङ्गठित समूह हो। म्याकाइभरका अनुसार "समाज सामाजिक सम्बन्धको जालो हो।" तत्त्व: जनसङ्ख्या, निश्चित भूभाग, संस्कृति, सामाजिक सम्बन्ध, सामाजिक संस्था र सङ्गठन।

समाजका प्रकार: विकासक्रमका आधारमा शिकारी-सङ्कलक, पशुपालक, कृषि, औद्योगिक र सूचना समाज; बसोबासका आधारमा ग्रामीण र सहरी समाज।

सामाजीकरण भनेको व्यक्तिले समाजका मूल्य, मान्यता, भाषा र व्यवहार सिकेर सामाजिक प्राणी बन्ने प्रक्रिया हो। साधन: परिवार (प्राथमिक र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण), साथीसमूह, विद्यालय, धार्मिक संस्था, सञ्चारमाध्यम र राज्य।

सामाजिक संस्था: परिवार, विवाह, धर्म, शिक्षा, अर्थ र राज्य। नेपालका परम्परागत सामाजिक संस्था: गुठी (नेवार), भेजा (मगर), रोधी (गुरुङ), बडघर (थारू), पर्मा (सामूहिक श्रम विनिमय), धिकुर (थकाली बचत समूह)।

विविधता: राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार नेपालमा १४२ जातजाति र १२४ भाषा अभिलेख भएका छन्। "विविधतामा एकता" नेपाली समाजको विशेषता हो।

Study Note: Social Problems and Solutions

Note

सामाजिक समस्या र समाधान

जातीय छुवाछूत र भेदभाव: संविधानले छुवाछूत र भेदभावविरुद्धको हक दिएको छ र जातीय भेदभाव तथा छुवाछूत (कसुर र सजाय) ऐन, २०६८ ले दण्डनीय बनाएको छ। बालविवाह: मुलुकी अपराध संहितानुसार २० वर्ष नपुगी विवाह गर्नु/गराउनु कसुर हो। अन्य हानिकारक प्रथा: दाइजो, बोक्सीको आरोप, छाउपडी, बहुविवाह।

लागूऔषध दुर्व्यसन: कारण: साथीको दबाब, जिज्ञासा, पारिवारिक कलह, बेरोजगारी। असर: स्वास्थ्य, परिवार र समाजमा अपराध। समाधान: चेतना, परामर्श, पुनर्स्थापना केन्द्र र कानुनी नियन्त्रण।

मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार: मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार (नियन्त्रण) ऐन, २०६४ लागु छ। रोकथामका लागि शिक्षा, रोजगारी, सचेतना, सीमा निगरानी र पीडितको पुनर्स्थापना आवश्यक छ।

समाधानमा शिक्षकको भूमिका: सचेतना कार्यक्रम, नाटक, परियोजना कार्य र समुदायसँग सहकार्य।

सामाजिक वर्ग व्यवस्था र वर्ग विभाजन, समावेशीकरणको अवधारणा र नेपालमा यसको अभ्यास
नेपालको सन्दर्भमा सामाजिक मुद्दा

नेपालको सन्दर्भमा सामाजिक मुद्दा: पहिचान र सम्बोधनका प्रयासहरू

सामाजिक द्वन्द्व र यसको व्यवस्थापन
सामाजिक र सांस्कृतिक परिवर्तनको आधार र तत्त्व
सामाजिक विविधता, सद्भाव र सहिष्णुता र समतामूलक समाज