Study Note: General Mental Ability
Noteसामान्य बौद्धिक परीक्षण
यस खण्डले तार्किक सोच, शब्दज्ञान र सामान्य गणितीय क्षमता परीक्षण गर्छ। हरेक प्रश्नमा पहिले नियम (pattern) पत्ता लगाउनु र विकल्पबाट मिलाएर जाँच्नु नै सफलताको सूत्र हो।
१. शाब्दिक तर्क र शब्दभण्डार
- पर्यायवाची: उस्तै अर्थ (सूर्य = रवि, दिनकर; Big = Large)।
- विपरीतार्थी: उल्टो अर्थ (आस्तिक ↔ नास्तिक; Ancient ↔ Modern)।
- दिशा परीक्षण: उत्तरतर्फ फर्केर दायाँ घुम्दा पूर्व, फेरि दायाँ घुम्दा दक्षिण। चित्र कोरेर हल गर्नुहोस्।
- नाता सम्बन्ध: "मेरो बुबाको एक्लो छोरा" = म आफैँ। परिवार वृक्ष कोरेर हल गर्नुहोस्।
- कोडिङ-डिकोडिङ: यदि CAT लाई DBU लेखिन्छ भने प्रत्येक अक्षर एक स्थान अगाडि सरेको छ; त्यसैले DOG = EPH।
२. समानता (Analogy) र वर्गीकरण
समानता: पहिलो जोडीको सम्बन्ध पत्ता लगाएर दोस्रोमा लागु गर्ने। डाक्टर : अस्पताल :: शिक्षक : ? → विद्यालय (काम गर्ने ठाउँ)। ३ : ९ :: ५ : ? → २५ (वर्ग)।
वर्गीकरण (बेमेल पहिचान): समूहमा नमिल्ने एउटा छान्ने। आँप, स्याउ, आलु, केरा → आलु (तरकारी)। २, ३, ५, ९, ११ → ९ (रूढ सङ्ख्या होइन)।
३. सङ्ख्या श्रेणी र छुटेको सङ्ख्या
| श्रेणी | नियम | अर्को पद |
|---|---|---|
| ३, ७, ११, १५, ? | +४ (समान्तर) | १९ |
| २, ६, १८, ५४, ? | ×३ (गुणोत्तर) | १६२ |
| १, ४, ९, १६, ? | वर्ग सङ्ख्या | २५ |
| २, ५, १०, १७, ? | n² + १ (फरक ३, ५, ७, ९) | २६ |
| १, १, २, ३, ५, ? | अघिल्ला दुईको जोड (फिबोनाची) | ८ |
| A, C, F, J, ? | फरक +२, +३, +४, +५ | O |
अक्षर श्रेणीका लागि अङ्ग्रेजी वर्णमालाको स्थान याद गर्नुहोस्: A=1, E=5, J=10, O=15, T=20, Y=25।
४. भिन्न, दशमलव, प्रतिशत र अनुपात
- भिन्नलाई प्रतिशतमा: $\frac{3}{4} = \frac{3}{4} \times 100\% = 75\%$
- दशमलवलाई प्रतिशतमा: $0.35 = 35\%$
- कुनै सङ्ख्याको प्रतिशत: ४५० को २०% = ४५० × २० ÷ १०० = ९०
- प्रतिशत परिवर्तन = (परिवर्तन ÷ सुरुको मान) × १००। जस्तै: ८० बाट १०० हुँदा २०/८० × १०० = २५% वृद्धि।
- अनुपात विभाजन: ६०० लाई २ : ३ मा बाँड्दा पहिलो भाग = ६०० × २/५ = २४०, दोस्रो = ३६०।
- समानुपात: a : b = c : d भए a × d = b × c।
५. नाफा र नोक्सान
क्रयमूल्य (CP), विक्रयमूल्य (SP)।
- नाफा = SP − CP; नोक्सान = CP − SP
- नाफा प्रतिशत = (नाफा ÷ CP) × १००; नोक्सान प्रतिशत = (नोक्सान ÷ CP) × १००
- SP = CP × (१०० + नाफा%) ÷ १००
- छुट = अङ्कित मूल्य − विक्रयमूल्य; छुट प्रतिशत अङ्कित मूल्यमा निकालिन्छ।
उदाहरण १: रु. ८०० मा किनेको झोला रु. ९२० मा बेच्दा नाफा = १२०; नाफा % = १२० ÷ ८०० × १०० = १५%।
उदाहरण २: अङ्कित मूल्य रु. १,५०० भएको घडीमा १०% छुट दिँदा विक्रयमूल्य = १,५०० − १५० = रु. १,३५०।
उदाहरण ३: कुनै वस्तु २०% नाफामा रु. ६०० मा बेचियो भने क्रयमूल्य = ६०० × १०० ÷ १२० = रु. ५००।
परीक्षा सुझाव: हिसाबका प्रश्नमा विकल्पहरू राखेर उल्टो जाँच (back-substitution) गर्दा छिटो हुन्छ। एउटै प्रश्नमा धेरै समय नबिताउनुहोस्।